Spojrzenie ekspertów na kluczowe umiejętności w kształceniu pielęgniarek i pielęgniarzy
Jeśli jesteś edukatorem kształcącym pielęgniarki i pielęgniarzy, prawdopodobnie dobrze wiesz, jak dużym wyzwaniem jest zapewnienie spójnych i możliwych do skalowania metod nauczania oraz oceny umiejętności psychomotorycznych. Być może zastanawiasz się również, które z tych umiejętności powinny być traktowane priorytetowo.
Podczas naszego ostatniego webinaru "Od dowodów naukowych do praktyki: walidacja kluczowych umiejętności w edukacji pielęgniarskiej, trzech ekspertów w dziedzinie edukacji pielęgniarskiej przedstawiło wyniki najnowszych badań dotyczących umiejętności psychomotorycznych.
Omówili oni również strategie wspierające rozwój kompetencji studentów, takie jak stopniowe budowanie umiejętności, nauczanie oparte na osiąganiu określonego poziomu biegłości z wykorzystaniem symulacji oraz ocena oparta na danych. Podejścia te pomagają edukatorom skuteczniej przygotowywać studentów do praktyki zawodowej.
W tym artykule przedstawiamy kilka najważniejszych wniosków z webinaru.
Dlaczego standaryzacja umiejętności psychomotorycznych w kształceniu pielęgniarek i pielęgniarzy wciąż stanowi wyzwanie
„Umiejętności psychomotoryczne są niezbędne do bezpiecznego wykonywania zawodu. Jednak badania pokazują, że studenci mają trudności zarówno z ich opanowaniem, jak i utrzymaniem odpowiedniego poziomu tych umiejętności w czasie. Niewystarczające przygotowanie praktyczne bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo pacjentów.”
– Beth Hallmark, PhD, RN, CHSE-A, ANEF, FAAN
Profesor w Inman College of Nursing
Belmont University
Mimo powszechnej świadomości, jak istotne są umiejętności psychomotoryczne, programy kształcenia znacząco różnią się pod względem tego, które umiejętności uznają za priorytetowe oraz w jaki sposób je nauczają i oceniają.
Dr Beth Hallmark, profesor w Inman College of Nursing na Belmont University, wyjaśniła, że krajowe instytucje akredytujące koncentrują się przede wszystkim na efektach kształcenia i oczekiwanych zachowaniach absolwentów. Rzadko jednak wskazują, które umiejętności psychomotoryczne są faktycznie niezbędne. Jak podkreśliła: „W praktyce nie istnieje powszechnie uzgodniona lista umiejętności psychomotorycznych.”
W efekcie poszczególne programy muszą samodzielnie decydować, które umiejętności są najważniejsze, na jakim etapie kształcenia powinny być nauczane oraz w jaki sposób oceniać poziom kompetencji studentów. Prowadzi to do dużych różnic zarówno w konstrukcji programów nauczania, jak i stosowanych metodach oceny.
Nowe badania rzucają światło na kluczowe umiejętności psychomotoryczne w w edukacji pielęgniarskiej
Prelegenci przeprowadzili badanie metodą Delphi, którego celem było określenie najważniejszych umiejętności psychomotorycznych wymaganych od przyszłych pielęgniarek i pielęgniarzy. W ramach projektu przeanalizowano siedem aktualnie wykorzystywanych podręczników pielęgniarstwa oraz zaangażowano nauczycieli akademickich i praktyków klinicznych w kilku rundach oceny eksperckiej.
Badanie doprowadziło do wypracowania konsensusu dotyczącego 95 umiejętności psychomotorycznych, które powinny być objęte procesem kształcenia.
Większość z tych 95 kluczowych umiejętności należy do czterech obszarów:
- Bezpieczeństwo pacjenta
- Aseptyka i kontrola zakażeń
- Gospodarka wodno-elektrolitowa oraz równowaga kwasowo-zasadowa
- Podawanie leków
Badanie pomogło również określić, które obszary warto objąć formalną oceną kompetencji. Zalecono, aby nieco mniej niż połowa kluczowych umiejętności była poddawana formalnej ocenie kompetencji w programach kształcenia przed uzyskaniem prawa wykonywania zawodu.
Gdzie uczyć kluczowych umiejętności
„Eksperci zdecydowanie wskazali, że laboratoria umiejętności oraz symulacja są preferowanym środowiskiem nauczania kluczowych umiejętności psychomotorycznych” – powiedziała dr Fara Bowler, DNP, APRN, CHSE-A, profesor nadzwyczajna oraz zastępca dziekana ds. symulacji w University of Colorado College of Nursing.
Spośród 95 umiejętności uznanych za kluczowe uczestnicy badania wskazali, że 92% z nich powinno być nauczanych z wykorzystaniem symulacji.
Wynik ten odzwierciedla istotną zmianę w postrzeganiu roli symulacji w edukacji pielęgniarskiej. Symulacja nie jest już wykorzystywana wyłącznie do utrwalania wcześniej zdobytej wiedzy i umiejętności. Coraz częściej laboratoria umiejętności oraz zajęcia oparte na symulacji stają się podstawowym środowiskiem nauki.
Jak zauważyła dr Bowler: „To bardzo interesujące spostrzeżenie, ponieważ jeszcze 15 lat temu symulacja dopiero zaczynała zdobywać uznanie jako metoda nauczania i nie była postrzegana jako podstawowe środowisko kształcenia.”
Obciążenie poznawcze a potrzeba stopniowego budowania umiejętności
Podczas wykonywania umiejętności praktycznych studenci często muszą jednocześnie koordynować ruchy, realizować kolejne etapy procedury, podejmować decyzje, komunikować się oraz prowadzić dokumentację. Tak duże obciążenie poznawcze może przekraczać ich możliwości przetwarzania informacji.
“Nawet najbardziej uzdolniony student będzie miał trudności, gdy wymagania poznawcze przekroczą pojemność pamięci roboczej.” — wyjaśniła dr Fara Bowler.
Aby sprostać temu wyzwaniu, prelegenci zwrócili uwagę na znaczenie stopniowego budowania umiejętności. Takie podejście pozwala rozwijać kompetencje etapami, zamiast oczekiwać ich opanowania od razu w pełnym zakresie.
Dr Bowler przedstawiła następujące etapy skutecznego rozwijania kompetencji:
- Krok 1. Fundament teoretyczny: Zanim studenci sięgną po sprzęt lub rozpoczną wykonywanie procedury, muszą zrozumieć, dlaczego wykonuje się dane działania. Wiedza teoretyczna, uzasadnienie postępowania oraz podstawowe koncepcje powinny zostać utrwalone w pamięci długotrwałej, aby nie obciążały pamięci roboczej podczas wykonywania zadania.
- Krok 2. Ćwiczenie pojedynczej umiejętności na trenażerach: Studenci doskonalą daną czynność w izolacji – bez pacjenta, otoczenia i dodatkowych bodźców. To etap, na którym kształtują się prawidłowe wzorce ruchowe.
- Krok 3. Laboratorium symulacyjne z fantomami o średnim stopniu realizmu: Studenci zaczynają wykonywać umiejętność w podstawowym kontekście opieki nad pacjentem. Pracują w bardziej realistycznych warunkach, ale nadal w kontrolowanym i bezpiecznym środowisku. Ćwiczenia realizowane wspólnie z innymi studentami pozwalają integrować umiejętności praktyczne z kontekstem zawodowym oraz budować pewność siebie.
- Krok 4. Symulacja wysokiej wierności: Studenci uczestniczą w symulacji odwzorowującej rzeczywiste środowisko pracy. Pojawiają się nieprzewidziane sytuacje, współpraca z zespołem interdyscyplinarnym oraz presja czasu. Dzięki temu mogą doświadczać złożonych sytuacji bez narażania bezpieczeństwa pacjentów.
- Krok 5. Opieka nad rzeczywistym pacjentem pod nadzorem: Na tym etapie student jest gotowy do wykorzystania umiejętności w praktyce, nadal jednak pracuje pod opieką doświadczonej pielęgniarki lub pielęgniarza, którzy w razie potrzeby mogą udzielić wsparcia lub interweniować.
„Kompetencje zawodowe nie powstają na pierwszym ani drugim etapie. Są budowane stopniowo. Pomijanie kolejnych kroków nie przyspiesza rozwoju kompetencji — prowadzi jedynie do mniej trwałych efektów nauki. Dlatego przechodzenie przez każdy z tych etapów ma kluczowe znaczenie dla całego procesu kształcenia.”
– Fara Bowler, DNP, APRN, CHSE-A
Profesor nadzwyczajna, zastępca dziekana ds. symulacji,
University of Colorado College of Nursing
Budowanie kompetencji poprzez nauczanie oparte na osiąganiu biegłości i celowe ćwiczenie umiejętności
Susan Hébert, PhD, RN, CHSE, zastępca dziekana ds. symulacji w College of Nursing na University of Tennessee w Knoxville, skupiła się na jednym z podejść do rozwoju kompetencji opartych na teorii uczenia się – nauczaniu z wykorzystaniem symulacji ukierunkowanym na osiągnięcie biegłości (simulation-based mastery learning).
„Nauczanie oparte na symulacji i osiąganiu biegłości jest podejściem skoncentrowanym na kompetencjach, które umożliwia rozwój umiejętności poprzez celowe, systematyczne ćwiczenie.” – wyjaśniła.
Dr Hébert podkreśliła, że celowe ćwiczenie w ramach tego podejścia opiera się na kilku kluczowych elementach:
- Wysoce zmotywowanych uczących się
- Jasno zdefiniowanym zadaniu
- Odpowiednio dobranym poziomie trudności
- Ukierunkowanym, powtarzalnym ćwiczeniu umiejętności
- Konstruktywnej informacji zwrotnej przekazywanej przez doświadczonych wykładowców i instruktorów
- Stałym monitorowaniu własnego poziomu zrozumienia, korygowaniu sposobu działania oraz kontynuowaniu świadomego doskonalenia umiejętności aż do momentu osiągnięcia wymaganego poziomu i przystąpienia do oceny kompetencji
Takie podejście zmienia sposób postrzegania postępów w nauce. Zamiast opierać się na liczbie poświęconych godzin czy czasie spędzonym na ćwiczeniach, nacisk kładzie się na rzeczywiste wykazanie kompetencji i osiągnięcie określonego poziomu biegłości.
Wspieranie ćwiczenia i oceny umiejętności z wykorzystaniem SimCapture
Dr Hébert opisała, w jaki sposób Uniwersytet Tennessee w Knoxville wykorzystuje SimCapture i SimCapture for Skills do wspierania ćwiczenia i oceny umiejętności psychomotorycznych.
„Zaczęliśmy korzystać z SimCapture, aby zarządzać nie tylko tym, co realizujemy w środowisku symulacji wysokiej wierności, gdzie rejestrujemy i oceniamy wykonanie scenariuszy, ale także działaniami prowadzonymi w laboratoriach umiejętności.” — powiedziała.
Niektóre ze sposobów, w jakie dr Hébert korzysta z SimCapture, obejmują:
-
Zarządzanie danymi z symulacji i ćwiczeń praktycznych w jednym systemie
SimCapture jest wykorzystywany do gromadzenia i analizy wyników zarówno z symulacji wysokiej wierności, jak i ćwiczeń praktycznych. Dzięki temu wykładowcy mogą organizować i analizować duże ilości danych dotyczących ocen studentów w jednym miejscu. „Kiedy zaczynasz myśleć: «To ogromna ilość danych, którymi trzeba będzie zarządzać», warto wiedzieć, że nasz program korzysta z SimCapture od pięciu lat” – powiedziała dr Hébert. -
Wspieranie nauczania ukierunkowanego na osiągnięcie biegłości na dużą skalę
Programy zajęć są projektowane zgodnie z modelem nauczania opartym na osiąganiu biegłości. System umożliwia rejestrowanie wszystkich form oceny umiejętności – od ocen wstępnych, przez końcowe zaliczenia, aż po dodatkowe próby podejmowane przez studentów potrzebujących więcej czasu na doskonalenie umiejętności. - Usprawnienie ćwiczeń prowadzonych samodzielnie, w parach oraz z udziałem wykładowców
Dzięki SimCapture for Skills studenci mogą samodzielnie nagrywać wykonywanie procedur na własnych urządzeniach. Następnie materiał może zostać oceniony przez innych studentów, przez samego studenta lub przez wykładowcę. - Wykorzystanie danych o wynikach do doskonalenia programu kształcenia
Analizy na poziomie pojedynczych studentów oraz całych grup pozwalają identyfikować luki kompetencyjne, planować działania wzmacniające proces nauczania oraz monitorować spójność i obiektywność ocen wystawianych przez różnych oceniających.
Jak podkreśliła dr Hébert: „Jedną z moich ulubionych funkcji SimCapture jest możliwość sprawdzenia, jak grupa studentów radzi sobie z wykonywaniem konkretnej umiejętności. Mogę pobrać te dane i zobaczyć, jaki odsetek studentów prawidłowo wykonał każdy etap procedury.”
„Możemy przekazywać te informacje koordynatorom kursów i komisjom programowym, aby wskazać obszary, w których jako grupa studenci potrzebują dodatkowego wsparcia i utrwalenia wiedzy.” — dodała.
Kluczowe wnioski
Na zakończenie webinaru dr Susan Hébert podsumowała najważniejsze przesłania, które – jej zdaniem, a także zdaniem dr Bowler i dr Hallmark – warto wdrożyć w edukacji pielęgniarskiej
Susan Hébert
PhD, RN, CHSE
Prodziekan ds. symulacji w College of Nursing
University of Tennessee Knoxville
- Opieraj decyzje programowe na dowodach naukowych
„Chcemy, aby przy podejmowaniu decyzji o tym, które umiejętności włączyć do programu kształcenia i którym nadać priorytet, wykorzystywać dostępne dowody naukowe.” - Projektuj program nauczania w sposób przemyślany
„Wprowadzając te umiejętności do programu, zadbaj o świadome projektowanie procesu kształcenia. Nie umieszczaj wszystkich umiejętności praktycznych w pierwszym semestrze. Takie podejście niemal na pewno doprowadzi do przeciążenia poznawczego studentów. Warto oprzeć program na teoriach uczenia się i wdrażać je w sposób celowy oraz zaplanowany.” - Wykorzystuj sprawdzone metody nauczania
„Warto rozważyć stosowanie metod dydaktycznych, których skuteczność została potwierdzona badaniami. Jednym z przykładów jest nauczanie ukierunkowane na osiągnięcie biegłości. Jeśli nie jesteś jeszcze gotowy na wdrożenie tego modelu, istnieją również inne podejścia. My jednak przekonaliśmy się, że jest to skuteczny sposób integrowania nauki umiejętności praktycznych z programem kształcenia.” - Wykorzystuj dane do doskonalenia studentów i programu nauczania
„Podczas oceny studentów warto korzystać z narzędzi opartych na danych, które wspierają zarówno rozwój poszczególnych osób, jak i doskonalenie całego programu. Nie powinno to ograniczać się do końcowych list kontrolnych czy jednorazowych ocen. Proces ten powinien być realizowany świadomie i w sposób systematyczny.”
Obejrzyj webinar
Łącząc wyniki badań z praktycznymi przykładami, webinar pokazuje, jak skutecznie nauczać, ćwiczyć i oceniać umiejętności praktyczne. Przedstawione podejścia wspierają rozwój kompetencji studentów, zwiększają efektywność pracy kadry dydaktycznej oraz pomagają zachować spójność procesu kształcenia na poziomie całego programu.
